Actief luisteren is lastig

In mijn artikel Communicatie is de Basis eindig ik met de volgende alinea:

“Dit zijn zo een paar tips…maar al deze tips betekenen helemaal niets als je niet kan luisteren! Leer actief luisteren, hoor wat iemand zegt, controleer of je het goed hebt begrepen, doorvragen en reageren. Actief luisteren is lastiger dan je denkt, maar leer het jezelf aan om het meeste uit een gesprek te halen.” Niet lang daarna ontving ik het verzoek om eens een apart artikel te schrijven over 'luisteren'. Aangezien ik het woord ‘nee’ niet heel vaak gebruik, laat het antwoord zich makkelijk raden. Het heeft even geduurd, maar hier is ie dan, een kort artikel over luisteren.

20, juli, 2023

Wat is luisteren?

Helaas is het proces van luisteren best droge stof – wat ook best lastig is smeuïg te maken moet ik zeggen, maar het is wat het is. Aandachtig luisteren is een proces dat verschillende mechanismen omvat:

  • Aandacht: De eerste stap bij aandachtig luisteren is het nauwlettend volgen van de spreker. Dit houdt in dat je je focust op de woorden van de spreker, zijn lichaamstaal, stemgeluid en andere non-verbale signalen. Aandacht is essentieel omdat het je in staat stelt om belangrijke details en nuances in de boodschap van de spreker op te pikken.
  • Waarneming: Zodra je aandacht hebt voor de spreker, moeten je hersenen de informatie die wordt overgebracht verwerken en interpreteren. Waarneming houdt in dat je de geluiden en symbolen die de boodschap van de spreker vormen, herkent en begrijpt. Dit kan vooral uitdagend zijn bij accenten of onbekende woordenschat.
  • Geheugen: Aandachtig luisteren vereist ook een goed geheugen. Je moet in staat zijn om te onthouden wat de spreker zei, evenals alle belangrijke punten of details die werden overgebracht. Dit vereist het actief opslaan van informatie in je kortetermijngeheugen en vervolgens overbrengen naar je langetermijngeheugen als de boodschap belangrijk is.
  • Begrijpen: Het begrijpen van de boodschap van de spreker is een ander belangrijk onderdeel van aandachtig luisteren. Dit houdt in dat je alle informatie die je hebt waargenomen samenvoegt en de betekenis interpreteert. Hier hoort natuurlijk ook bij het vragen stellen ter verduidelijking wanneer je ergens niet zeker over bent.
  • Empathie: Ten slotte vereist aandachtig luisteren vaak empathie. Dit betekent jezelf in de schoenen van de spreker plaatsen en proberen hun perspectief en gevoelens te begrijpen. Empathie kan je helpen om op een dieper niveau met de spreker in contact te komen, wat kan leiden tot betere communicatie en effectievere probleemoplossing.

Simpel toch? Of toch niet? In praktijk blijkt dat wij maar zelden echt aandachtig luisteren – ons gehaaste leven geeft ons zelden de mogelijkheid om echt de rust te pakken voor een goed gesprek, en toch is dat heel belangrijk.

Risico’s bij luisteren

Er zijn verschillende risico’s die aandachtig luisteren en de spreker begrijpen in de weg staan. Hier zijn enkele van de grootste risico’s:

  • Externe afleidingen, zoals geluiden, bewegingen of andere activiteiten om je heen, kunnen de aandacht afleiden van de spreker en de boodschap die wordt overgebracht.
  • Vooringenomenheid of bias kan optreden wanneer iemand al een vast idee of mening heeft over het onderwerp of de spreker, wat kan leiden tot onvoldoende aandacht voor de daadwerkelijke boodschap of dat men gaat zoeken naar de woorden/interpretatie die men had verwacht en daardoor de boodschap in het geheel niet of verkeerd begrijpt.
  • Sterke emoties zoals woede, verdriet, angst of frustratie kunnen de luisteraar afleiden van de boodschap van de spreker. Dit kan ervoor zorgen dat de luisteraar minder objectief en minder openstaat voor wat er wordt gezegd.
  • Verschillende culturen gebruiken verschillende talen en communicatiestijlen. Een spreker die in een andere taal spreekt of met een andere communicatiestijl kan het voor de luisteraar moeilijker maken om de boodschap volledig te begrijpen of deze op waarde te schatten.
  • Vermoeidheid kan het moeilijker maken om geconcentreerd te blijven tijdens het luisteren, waardoor het moeilijker wordt om de boodschap van de spreker volledig te begrijpen.
  • Slechte luistergewoonten, zoals het vermijden van oogcontact, het maken van aantekeningen, of onderbreken van de spreker, kunnen de communicatie belemmeren en het voor de luisteraar moeilijker maken om de boodschap van de spreker volledig te begrijpen.
  • Niveauverschil, als de spreker een hele andere type vocabulaire heeft dan de aanhoorder dan daar ook een risico liggen dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen. Bij twijfel vraag of de luisteraar het begrijpt wat je zegt, en vice versa vraag om verduidelijking!
  • Dan nog eentje die ik tijdens ieder overleg wel zie is de mobiel/laptop. Deze is uit een vergaderruimte niet meer weg te denken, en iedereen zit er druk op te typen tijdens het vergaderen. Als je typt, ben je niet aandachtig aan het luisteren. Nu hoor ik mensen denken; ‘dit valt toch onder afleiding?’ heb je helemaal gelijk in, maar omdat deze afleiding in mijn beleving tegenwoordig meer regel dan uitzondering is wilde ik ‘m nog even extra benadrukken.

 

En dan nog een laatste gedachte die ik wil meegeven, respecteer elkaar! Als je een 1 op 1 overleg hebt met iemand, ga niet op je mobiel zitten, toon je gesprekspartner respect, door hem/haar je volledige aandacht te geven en laat elkaar uitspreken. Als je daar niet toe bereid bent, had je wellicht de afspraak in het geheel niet in moeten plannen.

Hetzelfde geld voor een vergadering met meerdere personen; zorg dat je goed bent voorbereid zodat je actief kan deelnemen. Wellicht heeft iemand nog de moeite genomen een presentatie te maken/geven, het minste wat je kan doen is aandachtig luisteren en meedoen. Daar wordt ieder overleg namelijk een stuk efficiënter / effectiever van. Bovendien, net als met een 1 op 1 als je bij vergaderingen ook niet hoeft op te letten moet je je afvragen of je er goed aan hebt gedaan het in te plannen of deel te nemen – niet inplannen zou iedereen veel tijd schelen.

En vertrouw me, actief luisteren is een stuk lastiger dan het lijkt – maar het is de moeite waard!

Wat mag ik voor uw bedrijf betekenen? Informeer naar de mogelijkheden.